Wat je nog niet wist over Calvijn
Johannes Calvijn lijkt vooral een ouderwets figuur, maar niets is minder waar. Calvijn was voor zijn tijd behoorlijk modern. Z’n invloed zien we nog steeds terug in de kerken. Het feit dat jij op zondag zíngt in de dienst, heb je te danken aan hem. Dit jaar is het 500 jaar geleden dat Calvijn geboren werd en daarom is 2009 uitgeroepen tot Calvijnjaar.
Paspoort
Naam: Johannes Calvijn
Geboren: 10 juli 1509
Geboorteplaats: Noyon
Ouders: Jeanne Lefranc en Gerard Cauvin
Partner: Idelette Storder-de Bure
Beroep: predikant en reformator
Overleden: 27 mei 1564
Toch een Fransman
Hoewel de naam Johannes Calvijn best Nederlands klinkt, was de beste man geen Nederlander. Hij werd in 1509 geboren als Jean Cauvin in de kleine bisschopstad Noyon, in Noord-Frankrijk, en woonde ook in Straatsburg en Genève. Toen Jean ter wereld kwam, was Europa nog een katholiek continent. Na zijn dood was Europa verscheurd op het gebied van religie en Calvijn was daar een van de veroorzakers van. Voor het gemak werd Cauvins naam in ons land vernederlandst tot Johannes Calvijn.
De reformator
Calvijn was een van de grondleggers van de gereformeerde kerk. Hij maakte gebruik van de weg die onder anderen Luther en Zwingli al hadden gebaand. Zijn reformatie hield een breuk met de katholieke kerk in. Alle poespas als kaarsen en beelden moesten uit de kerk. En de gemeenteleden moesten actief worden betrokken bij de dienst. Alles draaide om één ding: de Bijbel, het woord van God. De hele kerk veranderde in de middeleeuwen drastisch!
Zingen in de kerk
Psalmen, gezangen en andere liederen zingen in de kerk is voor ons behoorlijk normaal. Maar in de middeleeuwse katholieke kerk kenden ze zoiets niet. Calvijn was een van de eersten die de gemeentezang in de kerk invoerde. Want, vond hij, zo werd de gemeente actief betrokken bij de kerkdienst. Hij begon met een Franse berijming van het psalmboek. Ook moest de avondmaalstafel een prominente plaats in de kerk krijgen. Calvijn vond dat er veel vaker avondmaal gevierd moest worden, in plaats van maar één keer per jaar, zoals de katholieken deden. En dat zie je terug in de protestantse kerkdiensten van 2009!
Geen lieverdje
Natuurlijk is Calvijn een belangrijke pion geweest in de reformatie, maar als je even in de geschiedenis duikt, zie je dat hij niet altijd een lieverdje was. Predikanten die het niet met hem eens waren, pestte hij de stad uit en in geschriften schold hij tegenstanders uit voor honden, apen en voor alles wat nog meer lelijk is. Calvijn vond ook dat kinderen niet vernoemd mochten worden naar heiligen en hernoemde deze kinderen met Bijbelse namen. Dit tot grote ergernis van de vaders, omdat de oorspronkelijke namen soms al generaties lang in de familie zaten. En als Calvijn gebruik maakte van ordinaire machtspolitiek om zijn zin door te drijven, maakte hij zich al helemaal niet populair.
Hippe grefo’s
Een aantal mensen vindt dat sommige gereformeerden vandaag de dag nog een paar honderd jaar achterlopen en stil zijn blijven staan in de tijd. Maar in de zestiende eeuw waren de gereformeerden erg hip! Ze gingen met hun tijd mee en liepen hun tijd op sommige momenten zelfs ver vooruit. Zo waren er vóór die tijd nog nooit kerkenraden geweest en hadden de mensen nog nooit van een ambt als ouderling, oudste of diaken gehoord. Calvijn voerde deze ambten in en liet de mensen zélf nadenken over het geloof, door onderwijs te geven. Hiermee konden gemeenten actief participeren.
Een preek van een uur
Een preek van een uur…dat is best lang. Als de dominee of voorganger dat aanstaande zondag zou doen, maakt hij daar niet heel veel mensen blij mee. Voor Calvijn en voor alle mensen in de zestiende eeuw was het heel normaal. Calvijn kletste zo een uur vol en besprak in een preek een heel Bijbelboek. Hij schreef honderden preken per jaar en was van mening dat een preek puur uit tekstuitleg moest bestaan. In preken joeg hij sommige mensen wel eens angst aan en confronteerde hij de gemeenteleden met hun zonden, want hij vond dat elk mens altijd zondig was. Gelukkig is daar Gods genade en vergeving, zo eindigden de preken van Calvijn altijd hoopvol.
Calvinisme
Ja, wat is ‘calvinisme’ eigenlijk? De term was eerst een scheldwoord uit het kamp van Maarten Luther richting de gereformeerden. Zij wilden zich van de gereformeerden onderscheiden, omdat beide groepen een verschillende avondmaalsvisie hadden. Maar ‘calvinisme’ staat nu ongeveer gelijk aan ‘gereformeerd’. Calvijn zelf was niet zo gecharmeerd van de term ‘calvinisme’. “Deze beweging is Bijbels en mag niet naar een mens worden vernoemd,” vond hij. Zijn wens is niet in vervulling gegaan, want vandaag de dag gebruiken we de term nog steeds.
Dit artikel is geschreven door Thirza van Winsum en gepubliceerd in X[ist] in Christ, mei 2009.
